Psikolojik sermaye kavramı temellerini pozitif psikolojinin insana bakış felsefesinden alan ve işletmelerde insan kaynakları paradigma ve uygulamalarında radikal değişimlere işaret eden önemli bir kavramdır.

Psikolojik sermaye kavramı pozitif psikoloji ekolünden doğmuştur. Pozitif psikoloji, diğer psikoloji akımlarına göre insanlardaki eksiklik ya da tabiri caiz ise normal olmayan davranışlar yerine geliştirilebilir, iyileştirilebilir ve olumlu yönleri ele almaktadır. Bu yaklaşım diğer psikoloji ekollerinden ayrılarak insanı pozitif anlamda değerlendirmektedir. Aslında tarihsel olarak kökeni hümanist psikolojiye dayanan bu kavram 2000’li yılların başında Martin Seligman ve arkadaşları tarafından popüler hale getirilmiştir. Pozitif psikolojinin amacı, bireylerin kişisel özelliklerinden ve eğilimlerinden yola çıkarak onların psikolojik sağlığını artırarak genel iyi halini korumaktır. Yaklaşımın odaklandığı nokta ise psikolojik büyüme ve refah kavramının anlamı üzerine düşünmektedir.

2004 yılında Fred Luthans ve arkadaşları pozitif psikoloji ve pozitif örgütsel davranış alanlarından etkilenerek “psikolojik sermaye” kavramını ortaya koymuşturlar. Psikolojik sermayenin ölçülebilir, geliştirilebilir ve yönetilebilir özellikleri olduğunu iddia ederek kavramı akademik alana taşımışlardır.

Fred Luthans psikolojik sermayeyi en genel hali ile “Psychological Capital: Developing the Human Competitive Edge” adlı kitabında aşağıdaki şekilde tanımlamıştır;

Psikolojik sermaye (PsyCap) bir kişinin başarısında pozitif psikolojik gelişim durumunu yansıtmaktadır. Bunun yanında zorlayıcı görevleri üstlenmek için gerekli çabayı sürdürecek ve bunları yerine getirecek bir güven sahibi olması (öz yeterlilik), şu anda ve gelecekte başarılı olma konusunda pozitif bir düşüncenin mevcut olması (iyimserlik), hedefler için azmetmek veya gerekirse yeni hedefler oluşturması (umut) ve sorunlara veya sıkıntılara kapılınca, başarıyı elde etmek için sürdürülebilir ve geri adım atabiliyor olması (dayanıklılık) için bireyde kim olduğu ile ilgili sermaye türüdür.”

Dolayısıyla, psikolojik sermaye, insanların kendilerini geliştirme konusundaki kararlı bir inanca sahip olup olmamaları ile ilgilenmektedir. Ayrıca psikolojik sermaye çalışanların başarı için ne derece hırs yapabilecekleri, gerekli çabayı ne kadar gösterebilecekleri ve gerektiğinde amaçları için düşüncelerini adapte edip edemeyecekleri ile ilgilenmektedir. Başka bir ifade ile iş yerinde oluşabilecek kaçınılmaz zorluklara ve meydan okumalara karşı baş etme dirençleri ile de ilgilenmektedir.

Psikolojik sermaye, şimdiki zamanda ve gelecek zamanda kişinin sahip olduğu ve geliştirebildiği bir sermayedir. Dört alt kavramdan oluşmaktadır. Pozitif psikolojide, psikolojik sermayenin ölçülebilen unsurları çalışanların kendilerini nasıl algıladıkları ya da tanımladıklarının özelliklerini yansıtmaktadır. Şekil 10’da görüldüğü üzere bu unsurlar;

Umut: Hedeflerin belirlenmesi, yolların önceden çizilmesi ve tasarlanması ile yoldayken oluşabilecek engellere karşı önlem alabilme durumudur.

Öz Yeterlilik: Basitçe insanın kendine güvenmesi, başarıyı deneyimlemesi ile kendini başarılı olacağına ikna ederek canlandırma halidir.

Dayanıklılık: İnsanın güç olgusunu dış etkenlere karşı yaratabilmesi veya geliştirmesi dolayısı ile zamanında riskten kaçınabilmesi olgusudur.

İyimserlik: İnsanın şu anda ve gelecekte hedeflerini yerine getirebileceği ya da başarıya ulaşabileceği konusundaki bakış açısıdır.

Psikolojik sermaye alt kavramlarından olan umut ve öz yeterlilik birbirine karıştırılabilen unsurlar olduğundan dolayı kimi zaman farkları netleştirilememektedir. Çünkü iki kavram da kesinleşmiş hedeflere varmada bireylerin içsel kaynaklarını kullanması ile ilintilidir. Umut yalnızca gelecek odaklı olmasına karşın öz yeterlilik hem şimdiki zamanı hem de gelecek zamanı odağına almaktadır. Bununla beraber umut sadece içsel kaynaklarla beslenebiliyorken öz yeterlilik ise içsel ve dışsal kaynaklarla edinilebilmektedir.

Psikolojik sermayenin bu alt elemanlarının en önemli özelliğinin başında ölçülebilir, kazandırılabilir ve geliştirilebilir olması gelmektedir. Bu sayede bir örgütte çalışan bireylerin umut, iyimserlik, dayanıklılık ve öz yeterlilik seviyeleri ölçülerek eksik yönleri pozitif bir bakış açısı ile kapatılırken, zaten geliştirmiş oldukları boyutlara ise daha fazla önem vererek gelişimleri sağlanarak örgütsel performansa katkıda bulunmaları sağlanmaktadır.

Sonuç

Psikolojik sermaye kavramı, pozitif psikoloji çatısı altında yer alan pozitif örgütsel davranış literatüründe önemli bir yer tutmaktadır. Bu nedenle psikolojik sermayenin tüm bileşenlerinin birbirleri ile bağlantılı oldukları öne sürülmektedir. Örneğin umutlu bireyler, kolay olmayan görevlerin üstesinden gelme konusunda daha fazla güdülenmiş olup direnç sahibidirler. Öz yeterlilikleri kuvvetli olan bireyler yeni bir oluşum karşısında dayanırlıklarını, iyimserliklerini ve umutlarını taşıyıp yeniden toparlama yeteneklerine sahiptirler.

Kaynakça:

Erkmen, T. & Esen, E. (2012). Bilişim Sektöründe Çalışanların Psikolojik Sermaye Düzeylerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma, Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt: 14(2), s: 55-72.

Keleş, H. (2011). Pozitif Psikolojik Sermaye: Tanımı, Bileşenleri ve Örgüt Yönetimine Etkileri, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, Cilt: 3(2), s: 343-350.

Lilienfeld, S. vd. (2009). Psychology: From Inquiry to Understanding, Pearson International Edition, s: 6-7. USA.

Luthans, F. vd. (2006). Psychological Capital Development: Toward a Micro Intervention, Journal of Organizational Behavior, Cilt: 27, s: 387-393.

Nelson, D. & Cooper, C. L. (2007). Positive Organizational Behavior. Sage Publication. London.

Polatcı, S. (2014). Psikolojik Sermayenin Görev ve Bağlamsal Performans Üzerindeki Etkileri: Polis Teşkilatında Bir Araştırma, Ege Akademik Bakış. Cilt: 14(1), s:115-124.

Seligman, M. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive Psychology, American Psychologist January, Cilt: 55(1). s: 5-14.

Resim: http://hopeoptimism.com/projects/when-is-it-rational-to-hope

2 Replies to “Psikolojik Sermaye Nedir?

  1. psikolojik sermaye nedir konusunda başarılı bir yazı olmuş.

    bu konuda daha çok yazı bekler. değerli yazıları takip etmeye devam edeceğim. başarılar dilerim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.